Jakie badania prenatalne warto wykonać w czasie ciąży

Każda ciąża w Polsce ma ustalony harmonogram badań, niezależny od tego, czy przebiega bez powikłań. To czas, w którym kobieta słyszy od razu wiele zaleceń: na badania zapisuje ją ginekolog, który wypisuje kolejne skierowania, a znajomi dorzucają rady z własnych doświadczeń. Trudno samemu ocenić, które z tych badań są konieczne, a które tylko dodatkowe. Zakres badań zmienia się z tygodnia na tydzień i zależy od trymestru, wyników poprzednich testów oraz indywidualnej historii zdrowia. Warto znać terminy, żeby nie przegapić momentu, w którym dane badanie ma jeszcze sens diagnostyczny.

Jakie badania obejmuje każdy trymestr ciąży?

Terminy badań są związane z tygodniem ciąży, nie z datą wizyty u lekarza, więc odłożenie wizyty może oznaczać utratę szansy na wykonanie badania w odpowiednim momencie. Poniższy przegląd pokazuje, co i kiedy warto zrobić.

Przy ciąży wielopłodowej, nadciśnieniu albo cukrzycy rozpoznanej przed ciążą lekarz rozszerza ten harmonogram o dodatkowe kontrole i częstsze USG.

Co sprawdza USG genetyczne w pierwszym trymestrze?

USG genetyczne, połączone z testem PAPP-A, ocenia ryzyko wad chromosomalnych na podstawie przezierności karku płodu oraz poziomu dwóch hormonów we krwi matki. Wynik nie jest diagnozą, tylko szacunkiem ryzyka wyrażonym jako liczba, na przykład 1 na 300. Badanie wychwytuje też pierwsze nieprawidłowości budowy serca i kończyn, widoczne już na tym etapie rozwoju. Jeśli wynik wypada nieprawidłowo, lekarz kieruje na konsultację genetyczną i dalszą diagnostykę, a nie od razu na zabieg inwazyjny. Decyzję, czy wykonać ten test, podejmuje sama kobieta, bo formalnie nie jest on obowiązkowy, mimo że lekarze proponują go rutynowo.

Dlaczego warto zrobić test obciążenia glukozą?

Test obciążenia glukozą wykrywa cukrzycę ciążową, która często nie daje żadnych objawów i mija niezauważona bez badania krwi. Polega na trzech pomiarach: na czczo, godzinę po wypiciu roztworu testowego i po kolejnych 60 minutach. Nieleczona cukrzyca ciążowa zwiększa ryzyko dużej masy urodzeniowej dziecka i powikłań podczas porodu. Wynik powyżej normy oznacza konsultację u diabetologa, zmianę diety, a czasem leczenie insuliną do końca ciąży. Lekarz może skierować na to badanie już w pierwszym trymestrze kobiety z czynnikami ryzyka, na przykład z nadwagą albo cukrzycą w rodzinie.

Po co jest posiew w kierunku bakterii GBS?

Posiew z pochwy i odbytu sprawdza obecność bakterii Streptococcus agalactiae, które u dorosłej kobiety zwykle nie wywołują żadnych objawów, ale podczas porodu mogą przenieść się na dziecko. Wynik dodatni nie oznacza choroby ani przeciwwskazania do naturalnego rozwiązania. Znaczy to tylko, że kobieta otrzyma w tym czasie antybiotyk dożylnie, co chroni noworodka przed zakażeniem. Badanie ma sens dopiero blisko terminu porodu, bo wynik z wcześniejszego etapu ciąży mógłby się zmienić i nie odzwierciedlałby stanu na dzień rozwiązania.

Czym różnią się badania nieinwazyjne od inwazyjnych testów genetycznych?

Badania nieinwazyjne, czyli test PAPP-A i testy z krwi matki określane jako NIPT, nie dają diagnozy. Tylko szacują ryzyko wady genetycznej i nie wiążą się z żadnym ryzykiem dla dziecka. Diagnozę stawiają badania inwazyjne: biopsja trofoblastu oraz amniopunkcja, które polegają na pobraniu materiału biologicznego płodu i niosą niewielkie, ale realne niebezpieczeństwo powikłań, w tym poronienia. Lekarz kieruje na takie badanie, gdy wynik testu nieinwazyjnego wypada nieprawidłowo, wiek matki przekracza 35 lat albo w rodzinie występowały choroby genetyczne. Decyzję podejmuje zawsze kobieta, po rozmowie z lekarzem genetykiem, który wyjaśnia realne ryzyko i szansę na wykrycie konkretnej wady. To na podstawie tej rozmowy, nie samego wyniku badania przesiewowego, kobieta powinna podjąć decyzję o dalszych krokach.